Gezonheidseffecten
Deze paragraaf geeft informatie over de mogelijke effecten van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Eerst komt het verschil tussen risico en effect aan de orde, daarna de effecten zelf. Deze zijn te verdelen in toxische effecten, effecten van hittestraling, effecten van explosies en overige effecten.
Er hebben zich geen incidenten met slachtoffers onder de bevolking of effecten naar natuur voorgedaan. Deze paragraaf geeft informatie over mogelijke effecten.
Risico’s en effect
Externe veiligheid gaat over risico’s voor de omgeving als gevolg van handelingen met gevaarlijke stoffen. Door de introductie van het begrip risico is geaccepteerd dat er tevens tal van onzekerheden een rol spelen: risico’s worden bepaald op basis van faalkansen van technische installaties of menselijk handelen.
Externe veiligheid wijkt qua effecten af van thema’s als luchtkwaliteit en geluid. De omwonenden merken namelijk pas iets bij een incident: dan worden mens en omgeving geconfronteerd met de schadelijke effecten van het werken met gevaarlijke stoffen. Deze effecten hangen samen met het type incident. Zo zal het vrijkomen van een giftige gaswolk tot andere effecten leiden dan een loodsbrand of een explosie van een spoorketelwagon. Per ongevalscenario is er iets te zeggen over de aard van de mogelijke effecten. Bijvoorbeeld branden geven depositie in de omgeving waardoor water en bodem worden verontreinigd. Op basis van modellen en aannames, bijvoorbeeld over de weersgesteldheid, en een analyse van eerdere incidenten kunnen experts de verwachte omvang van effecten inschatten. Klik hier voor meer achtergrondinformatie.
In haar onderzoek naar de milieubeleving van mensen heeft de provincie Zuid-Holland aandacht besteed aan externe veiligheid en de angst bij mensen voor een mogelijk ongeluk. Een dergelijke indicator in het kader van MSR bestaat (nog) niet, maar kan mogelijk inzicht verschaffen in de effecten van langdurige blootstelling aan risico’s.
Toxische effecten
Toxische effecten hebben betrekking op het vrijkomen van giftige gassen of vloeistoffen. Gegeven de langetermijngezondheidseffecten van externe veiligheid zou vooral gekeken moeten worden naar het toxisch scenario. Het vrijkomen van, vaak al kleine hoeveelheden, giftige stoffen kan immers op lange termijn ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid. Klik hier voor meer informatie over de toxische effecten per scenario.
Effecten van hittestraling
Bij een ongeval met enkel brandbare vloeistoffen treedt vooral hittestraling op. Effecten van hittestraling zijn bijvoorbeeld plasbranden en fakkelbranden. De omvang van het effect wordt beïnvloed door de oppervlakte van de plasbrand. Bij een plasbrand op water is de tijdsduur van het incident vaak korter maar het oppervlak van de brand meer verspreid en groter. Fakkelbranden treden vaak op bij ongelukken met o.a. hogedrukaardgasleidingen of propeenleidingen. Daar zijn er veel van in het Rijnmondgebied. De effecten van een dergelijk ongeluk zijn afhankelijk van de diameter en druk van de leiding. Meer informatie staat in de andere paragrafen van dit hoofdstuk.
Effecten van explosie
Bij een BLEVE (boiling liquid expanding vapour explosion) ontwikkelt zich een vuurbal met een zeer intense kortdurende (minder dan 20 seconden) vuurbal en een zware drukgolf die een fractie van een seconde duurt. De vuurbal kan een straal hebben van 150-180 meter. Het effect van de hittestraling kan tot vele honderden meters ver reiken. Bouwwerken binnen de vuurbal worden verwoest. LPG-tankwagens krijgen steeds vaker een hittewerende coating. Hierdoor heeft de brandweer meer tijd om de brand te blussen en de tank te koelen en dit verkleint de kans op een BLEVE aanzienlijk.
Overige effecten
Het is wettelijk vereist om externe veiligheid mee te wegen in de vergunningverlening en de ruimtelijke ordening. Binnen de externe veiligheidmodellering wordt, conform ditzelfde wettelijke kader, uitsluitend gekeken naar het aantal dodelijke slachtoffers, zowel bij het bepalen van de risicocontouren (het begrenzen van de kans dat een individu dodelijk getroffen wordt) als bij het verantwoorden van het groepsrisico (zie paragraaf 5, maatregelen). Naast dodelijke slachtoffers kunnen er gewonden vallen. Inzicht hierin is van belang om te bepalen of de omvang van de hulpverleningscapaciteit voor slachtoffers (zoals aantal ambulances en ziekenhuisbedden) voldoende is en om te bepalen welke andere maatschappelijke effecten kunnen ontstaan (zoals economische schade, effecten op natuur en op oppervlaktewater). Er is op dit moment echter geen voldoende effectief wettelijk instrumentarium om al deze aspecten in de besluitvorming te betrekken. In de afweging van veiligheid ten opzichte van milieu en economie blijft de besluitvorming vaak beperkt tot hetgeen wettelijk is voorgeschreven. Klik hier voor meer informatie. Overigens kan een incident met een relatief gering aantal dodelijke slachtoffers alsnog een zwaar incident worden, omdat er veel gewonden zijn en de omstandigheden waarbij deze gewonden worden aangetroffen maken dat de plaats lastig te benaderen is. Incidentenanalyse leert dat het totaal aantal gewonden vaak een veelvoud is van het aantal dodelijke slachtoffers. Klik hier voor meer informatie.